De kleuterfase is een bijzondere en kwetsbare periode in de ontwikkeling van een kind. Jonge kinderen kijken nog op een heel eigen manier naar de wereld. Hun denken is sterk verbonden met wat zij zien, voelen, beleven en zelf mogen ontdekken.
Daarom kunnen kleuters nog niet benaderd worden als schoolkinderen. Hun ontwikkeling is volop in opbouw. Het jonge kind leert niet door grote hoeveelheden kennis op te slaan of lange tijd stil en abstract bezig te zijn, maar vooral door spel, beweging, herhaling en betekenisvolle ervaringen.
Wanneer verwachtingen te hoog worden of ontwikkeling te veel versneld wordt, bestaat het risico dat we voorbijgaan aan wat een kleuter op dat moment werkelijk nodig heeft. In deze fase gaat het niet om presteren of afgerekend worden op kennis, maar om het leggen van een stevige basis voor later leren.
Juist in de kleuterperiode ontwikkelen kinderen stap voor stap vaardigheden die nodig zijn om later tot bewust leren te komen. Dat vraagt tijd, veiligheid, vertrouwen en ruimte om te ontdekken.
Een kleuter voorbereiden op het schoolse leren betekent daarom niet dat een kind zo snel mogelijk een schoolkind moet worden. Het betekent dat we kinderen ondersteunen in hun ontwikkeling, zodat zij op hun eigen tempo kunnen groeien naar de volgende fase in hun leven stevig, nieuwsgierig en met vertrouwen in zichzelf.
Daarom is het zo belangrijk om binnen het kleuteronderwijs steeds opnieuw de juiste balans te zoeken: tussen begeleiden en ruimte geven, tussen stimuleren en volgen, en tussen spelend-leren en gewoon kind mogen zin.
Balans
Kleuteronderwijs begint bij het kind
Na 35 jaar in het onderwijs, waarvan 25 jaar met kleuters, is één overtuiging steeds sterker geworden: jonge kinderen leren niet door te moeten, maar door te spelen, te ontdekken en betekenis te geven aan hun wereld.
In de dagelijkse praktijk wordt steeds vaker vooruitgekeken: naar wat kinderen moeten kunnen, naar opbrengsten en naar de volgende stap. Tegelijkertijd raakt iets wezenlijks op de achtergrond: hoe jonge kinderen zich daadwerkelijk ontwikkelen.
Juist in de kleuterfase wordt het fundament gelegd. Niet door versnelling, maar door ruimte. Niet door vroegtijdige instructie, maar door spel, ervaring en betrokkenheid.
De kern van het kleuteronderwijs
In het boek De kern van het kleuteronderwijs komt deze visie samen. Vanuit jarenlange praktijkervaring en observatie wordt zichtbaar hoe ontwikkeling werkelijk verloopt en wat jonge kinderen nodig hebben om tot leren te komen.
Het boek laat zien dat leren begint bij handelen. Dat denken groeit vanuit doen. En dat spel geen voorbereiding is op leren, maar de manier waarop jonge kinderen leren.
Met herkenbare praktijkvoorbeelden en concrete handvatten biedt het boek ondersteuning aan leerkrachten, studenten en iedereen die betrokken is bij het jonge kind.
Van ervaring naar visie
Door de jaren heen is het kleuteronderwijs veranderd. De nadruk op doelen, toetsen en meetbaarheid is toegenomen. Tegelijkertijd is de ruimte voor spel, observatie en ontwikkelingsgericht werken kleiner geworden.
In de praktijk wordt zichtbaar wat dit betekent voor kinderen: minder tijd om te ontdekken, minder ruimte om te oefenen en minder gelegenheid om in hun eigen tempo te groeien.
Deze ontwikkeling vraagt om herbezinning. Niet vanuit nostalgie, maar vanuit de vraag wat jonge kinderen nodig hebben om zich gezond te ontwikkelen.
Spel als basis voor ontwikkeling
In mijn werk zie ik dagelijks hoe kinderen leren in spel.
Daar ontstaan taal, denken, motoriek en sociaal inzicht — niet los van elkaar, maar in samenhang.
Een kind dat speelt, oefent, probeert, herhaalt en ontdekt. Het maakt fouten, past aan en groeit. Vanuit die ervaring ontstaat begrip.
Wanneer spel de ruimte krijgt, ontstaat betrokkenheid. En waar betrokkenheid is, ontstaat leren.
Over Juf Berry
Achter Juf Berry staat een kleuterleerkracht met 35 jaar ervaring in het onderwijs, waarvan 25 jaar met kleuters. Vanuit deze praktijkervaring zijn eerder twee boekjes in eigen beheer geschreven over kleuteronderwijs.
In de huidige fase ligt de focus op het schrijven en verder uitwerken van een bredere visie op het jonge kind en zijn ontwikkeling.
Meer lezen of in contact komen?
Benieuwd naar het boek of de visie achter Juf Berry?
Neem gerust contact op of lees verder op deze website.